ABD'nin Irak'taki askeri varlığını sona erdirme süreci 30 Eylül'de tamamlanacak. Irak Silahlı Kuvvetler Komutanlığı Sözcüsü Sabah en-Numan, resmi haber ajansı INA'ya yaptığı açıklamada, ABD ve uluslararası koalisyon güçlerinin çekilmesinin bu ayın 30'unda biteceğini ve ülkede yabancı asker ya da askeri üs kalmayacağını söyledi. Numan bir gün önce, Erbil'deki çekilmenin hâlâ sürdüğünü, tarihin ise değişmediğini belirtmişti.
Irak'tan "yabancı asker kalmayacak" mesajı
Irak Başbakanı ve Silahlı Kuvvetler Komutanı Ofisi Direktörü Abulemir eş-Şammari de 26 Eylül'de benzer bir açıklama yapmıştı. Şammari, ABD öncülüğündeki koalisyonun karargahının 30 Eylül'de kapanacağını, Irak topraklarında yabancı askeri üs bulunmayacağını söyledi. Ayrıca güvenlik durumunun iyi olduğunu, Irak güçlerinin ülkenin tamamında kontrolü sağladığını ifade etti.
Irak yönetimi bu tarihi yalnızca askeri bir takvimin sonu olarak görmüyor. Bağdat, süreci ülkenin kendi güvenliğini sağlama kapasitesinin ve egemenliğinin yeni bir aşaması olarak değerlendiriyor. Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi'nin de ağustos ayında Bağdat'ta ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Brad Cooper ile yaptığı görüşmede bu takvimi teyit ettiği bildiriliyor.
2024'te varılan anlaşmanın son aşaması
Çekilme takvimi ansızın ortaya çıkmış bir karar değil. Irak ile ABD, 2024'te koalisyonun askeri misyonunu sona erdirmek için kademeli bir takvim üzerinde uzlaşmıştı. 30 Eylül 2026, bu takvimin son aşaması olarak belirlenmişti. ABD Dışişleri Bakanlığı da Washington'ın Bağdat'la kararlaştırılan takvime bağlı kaldığını ve çekilmenin bu tarihe kadar tamamlanacağını yineledi.
Süreçte somut adımlar da atıldı. Bağdat Uluslararası Havalimanı'ndaki ABD Büyükelçiliği'ne bağlı Diplomatik Destek Üssü'nün Irak hükümetine devredilmesi için resmi bir anlaşma imzalandı. Irak Hava Kuvvetleri Komutanı Halid et-Tamimi ise koalisyon güçlerinin 2026'nın başından bu yana Irak topraklarında herhangi bir operasyon yürütmediğini söyledi.
Irak Ulusal Güvenlik Danışmanı Kasım el-Araci, Erbil'de kalan tüm ABD personelinin ve hava savunma sistemlerinin de 30 Eylül'e kadar tahliye edileceğini açıklamıştı. ABD'ye ait Patriot sistemlerinin bir bölümünün daha önce bölgeden başka yerlere kaydırıldığı bildirilmişti.
Bağdat-Washington bağlantısı sürecek
Koalisyonun askeri misyonunun bitmesi, iki ülke arasındaki güvenlik ilişkisinin tamamen sona ereceği anlamına gelmiyor. İşbirliğinin istihbarat paylaşımı, koordinasyon ve silah programları gibi alanlarda ikili mekanizmalar üzerinden sürmesi planlanıyor. CENTCOM cephesinde yapılan değerlendirmelere göre sona eren şey, IŞİD'e karşı kurulan uluslararası koalisyonun Irak içindeki görevi. ABD'nin bölgedeki güvenlik ortaklıkları ise devam edecek.
Bağdat cephesinde ise 1 Ekim'in, güvenlik merkezli dönemden daha geniş kapsamlı bir ikili işbirliği dönemine geçişin başlangıcı olması bekleniyor.
IKBY'de hava savunması endişesi
Çekilmenin yaklaşması, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi'nde (IKBY) ciddi bir kaygı yarattı. IKBY Peşmerge Bakanlığı, ABD ile İran arasındaki son gerilim döneminde bölgenin 1000'den fazla insansız hava aracı ve balistik füze saldırısına maruz kaldığını açıkladı. Bakanlık, IKBY hava sahasının Irak'ın ulusal hava sahasının ayrılmaz bir parçası olduğunu ve bu alanı korumanın federal hükümetin anayasal sorumluluğu olduğunu vurguladı.
IKBY Başbakanı Mesrur Barzani, ABD askerlerinin çekilmesinin bölgeyi savunmasız bırakabileceği uyarısında bulundu. Kuzeydeki hava savunma sistemlerinin yetersiz olduğunu söyleyen Barzani, 2011'deki çekilmenin ardından doğan güvenlik boşluğunun IŞİD'in yükselişine zemin hazırladığını hatırlatarak benzer bir tablonun tekrarlanabileceğini belirtti. Erbil'deki savunma sistemlerinin de tahliye edilecek olması, çekilme sonrasında bölgenin hava savunmasının nasıl sağlanacağı sorusunu gündemin merkezine taşıdı.
Tartışma sürüyor: diplomatik tesislerin korunması
Süreç, tüm ayrıntılarıyla netleşmiş değil. ABD'nin Irak ve IKBY'deki askeri varlığının geleceği ile ABD güçlerinin diplomatik tesislerin korunmasında oynamaya devam edebileceği rol konusundaki tartışmalar sürüyor. Bazı haber kaynakları, Washington'ın çekilmeye ilişkin ayrıntılı bir resmi doğrulama yapmadığını da aktarıyor. Bu nedenle 30 Eylül sonrasında sahadaki tablonun Bağdat'ın açıklamalarıyla ne ölçüde örtüşeceği yakından izlenecek.
ABD'nin Irak'taki 9 askeri üssü vardı
ABD'nin Irak'ta bilinen 9 askeri üssü bulunuyordu. Bunlardan biri, Uluslararası Bağdat Havalimanı'nda yer alan Victory Askeri Üssü'ydü. Bağdat'ın Taci bölgesindeki bir diğer tesis ise eğitim faaliyetleri için kullanılıyordu.
Batıdaki Enbar vilayetinde Habaniyye ve Aynü'l Esed üsleri, özellikle 2014 yazında IŞİD saldırılarının yoğunlaşmasının ardından aktif biçimde kullanıldı. Salahaddin vilayetindeki Beled Hava Üssü ile Kerkük'teki K1 Askeri Üssü de ABD güçlerinin bulunduğu tesisler arasındaydı. Musul'da ise Kayarra (Geyyara) Askeri Üssü dahil ABD varlığına bağlı tesisler yer aldı.
Erbil'deki iki üs
ABD varlığının bir diğer merkezi, IKBY'nin başkenti Erbil oldu. Trump'ın ABD askerlerini Suriye'den çekme kararının ardından gündeme gelen Harir Hava Üssü, bu tesisler arasındaydı. Washington'ın Uluslararası Erbil Havalimanı'nda da bir askeri üssü vardı. ABD, 2015'ten itibaren denetiminde tuttuğu Harir Hava Üssü'nün pistini genişleterek tesisi daha aktif kullanmaya başlamıştı.
2003'ten bugüne: işgal, çekilme ve geri dönüş
ABD, 2003'te Saddam Hüseyin yönetimini devirmek amacıyla Irak'ı işgal etti. İşgal kapsamında ülkede yaklaşık 166 bin asker bulundurdu. Amerikan askerleri, dönemin Başkanı Barack Obama'nın talimatıyla Aralık 2011'de Irak'tan çekildi.
Ancak IŞİD'in 10 Haziran 2014'te ortaya çıkıp Musul başta olmak üzere ülkenin geniş bölümünü ele geçirmesinin ardından ABD, dönemin Başbakanı Nuri el-Maliki'nin çağrısıyla yeniden asker gönderdi. Irak'ın 2017'de örgüte karşı askeri zafer ilan etmesinin ardından koalisyon, ülkede danışmanlık ve eğitim faaliyetlerini sürdürdü. ABD Dışişleri Bakanlığı'nın son verilerine göre, 2014'te imzalanan askeri stratejik anlaşma kapsamında Irak'ta 5 bine yakın ABD askeri bulunuyordu.
Çekilme sonrası Irak'ı neler bekliyor
30 Eylül'de koalisyonun görevinin bitmesiyle ABD'nin üsler üzerinden yürüttüğü askeri varlığın sona ermesi planlanıyor. Bundan sonra güvenlik sorumluluğu Irak güçlerine geçecek. Asıl soru, Irak'ın iç siyasi ve güvenlik dengelerinin, İran yanlısı silahlı grupların tutumunun ve IKBY'nin hava savunması ihtiyacının bu yeni düzende nasıl şekilleneceği. Bağdat çekilmeyi bir egemenlik kazanımı olarak sunarken, Erbil 2011 sonrası yaşanan boşluğun tekrarlanmasından çekiniyor.
