Her şey nasıl başladı?
Kamuoyu soruşturmayı geç fark etti. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı 19 Ağustos'ta SPK'ya gizli tutulmasını istediği bir yazı gönderdi. Yazıda bazı hisselerde yaklaşık 100 katlık artışlar tespit edildiği ve manipülasyonun portföy yönetim şirketleri ile fonlar üzerinden yapılmış olabileceği belirtiliyordu. Konu 9 Eylül'de, Tera Yatırım'ın Pusula Finans Holding ve bağlı şirketlerini devralmak için görüşmelere başladığını açıklamasıyla gündeme girdi. Bir hafta içinde Pusula ve Tera fonlarında ödeme sorunları çıktı, SPK tasfiye kararı aldı, ardından operasyonlar başladı.
Tasfiye kararı
SPK 17 Eylül'de Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1, Pardus ve Bulls portföy şirketlerinin fonlarında alım satımı durdurdu. Tasfiye kapsamına giren fon sayısı 131 oldu. Merkezi Kayıt Kuruluşu verilerine göre bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı var.
Dalga dalga operasyonlar
Pusula Portföy Yönetim Kurulu Başkanı Muhammed Yarız 15 Eylül'de tutuklanmıştı. Tera Holding'in genel müdürü, Merkez Bankası eski başkan yardımcısı Erkan Kilimci de aralarında olmak üzere 19 kişi tutuklandı. 24 Eylül'de Tera Yatırım yönetim kurulu üyeleri Abdulkadir Özkan ve Bülent Uygun ile Doğa Sigorta Yönetim Kurulu Başkanı Nihat Kırmızı da tutuklananlar arasına girdi. 19 Eylül'de Pusula Holding Yönetim Kurulu Başkanı Serdar Turhan ile Tera Yatırım yöneticileri Emre Tezmen, Alper Öztürk, Emre Alkin ve Kerem Alkin gözaltına alınmıştı. 25 Eylül'deki üçüncü dalgada Pusula Holding'in kapalı fon sistemindeki 12 kişinin hesabı tespit edildi. Dördüncü dalgada Destek Faktoring ve Özata Denizcilik yönetim kurullarındaki 10 kişi hakkında işlem başlatıldı.
Bugünkü beşinci dalgada Gürlek, 34 şüpheli hakkında arama, el koyma ve gözaltı kararı verildiğini, ayrıca spekülatif ve manipülatif işlemlere konu olduğu değerlendirilen 26 hisse senedinin incelendiğini açıkladı. Bu, soruşturmanın fonlarla sınırlı kalmayıp doğrudan Borsa İstanbul'a uzandığı anlamına geliyor.
Mal varlığı tedbirleri
Gürlek hafta sonu 46 tüzel kişi, 18 fon ve 42 gerçek kişinin mal varlığının dondurulduğunu, 37 şüpheli hakkında da yurt dışına çıkış yasağı getirildiğini duyurmuştu. Diken'in derlemesine göre 24 saat geçmeden 45 şirket ve 19 fona yönelik tedbirler kaldırıldı. Bu değişikliğin gerekçesi açıklanmış değil. Ayrıca suçtan elde edildiği tespit edilen mal varlıklarının TMSF bünyesinde kurulacak özel bir fona aktarılacağı bildirildi.
Siyasi boyut
Aralarında eski bakan Fatma Betül Sayan Kaya'nın da bulunduğu isimlerin Özata Denizcilik hisselerindeki işlemleri, toplamda yaklaşık 163 milyon liralık yatırımla 2 milyar 170 milyon liralık kazanç sağladıkları yönündeki tespitlerle gündeme geldi. Kaya, AK Parti Genel Başkan Yardımcılığından istifa etti. Kaya çiftinin etkin pişmanlıktan yararlanmak için 2,2 milyar liraya yakın bir tutarı Hazine ve Maliye Bakanlığı hesabına iade ettiği ileri sürüldü. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı çiftin tüm mal varlıklarının dondurulması için ilgili kurumlara yazı gönderdi. Yeni Parti'nin ileri sürdüğüne göre ise kazancın iki katının ödenmesi gerekiyordu, bu da 4,4 milyar lira demek. YENİ Parti Genel Başkanı Özgür Özel bugün yaptığı açıklamada, soruşturmada adı geçen isimlerin Erdoğan'ın atadığı ekipten olduğunu iddia etti, iktidar ise şüphelilerin hesap vereceğini söylüyor. Hukuken ise sürecin henüz başında olunduğunu unutmamak gerekiyor: 51 kişinin tutuklanmış olması, bu kişilerin tamamının suçlu bulunduğu anlamına gelmiyor.
Yatırımcının parası ne olacak?
Cumhurbaşkanı Yardımcısı başkanlığında bir Fon Koordinasyon Kurulu kuruldu. Kurul tasfiyenin genel koordinasyonunu üstlenirken SPK ödeme planını yürütecek, Devlet Denetleme Kurulu ise fon işlemlerini incelemeyi sürdürecek. SPK, tasfiye süresini üç aydan altı aya çıkardı. Ancak Kurul altı ayın otomatik bekleme süresi olarak yorumlanmaması gerektiğini, süreç daha erken de tamamlanabileceğini belirtti. Ödeme, fondaki varlıkların tasfiye tarihindeki gerçek değeri üzerinden hesaplanacak. Yani yatırımcının hesabında görünen tutarı aynen alacağının garantisi yok. Yatırım fonları mevduat gibi TMSF güvencesinde de değil. 17 Eylül'de TEFAS'a verilip işlemler durdurulduğu için iptal edilen talimatların sahipleri de tasfiye bakiyesinden payları oranında ödeme alacak.
Henüz yanıtı olmayan sorular
Ödemelerin hangi tarihte başlayacağı, 26 hissedeki inceleme sonucunda kimlerin işlem göreceği ve daha önce dondurulan varlıklardan bazılarının neden çözüldüğü henüz açıklanmış değil.
