Çerkesce'nin yok olmaması için 'dil sempozyumu'

UNESCO, Çerkesce'nin 'Kaybolmak üzere olan diller' arasında yer aldığını açıklamıştı

Çerkesce'nin yok olmaması için 'dil sempozyumu'

Türkiyeli Çerkesler UNESCO'nun yayınladığı 'Kaybolmak üzere olan diller' kategorisinde yer alan Çerkesce’nin anadil olarak öğrenilmesine çözümler üretmek için ''Uluslar Arası Dil Sempozyumu'' düzenliyor.

Adige Dil Derneği’nin (ADDER) düzenlediği sempozyum 22-23 Kasımda İstanbul'da Taksim Hill Otel'de yapılacak.

Sempozyumda Çerkesce ile ilgili tebliğlere, Çerkesce konuşmalara, sinevizyon gösterimine, Türkiye'de yaşayan Çerkeslerin anadil öğrenmeleri adına çözüm yolları tartışmalarına yer verilecek. ADDER, sempozyumla Türkiye'de yaşayan üç milyondan fazla Çerkesin anadil öğrenme zorluklarına ve çözüm yollarına dikkat çekmeyi amaçlıyor.

Rusya Federasyonu'na bağlı Adıgey Cumhuriyeti ve Kabardey Balkarya Cumhuriyeti, İsrail, Ürdün, Hollanda gibi ülkelerden ve Türkiye'den Adige Dili konusunda çalışmalar yapan çok sayıda konuğun katılacağı programa Türkiye'deki Çerkes kurumlarından yöneticilerin katılması bekleniyor.

Sempozyum sonrası katılımcılar 23 Kasım akşamı Fatih Ali Emiri Efendi Kültür Merkezi'nde İstanbul Çerkes Derneği tarafından hazırlanan kültür programına katılacak.



Güncelleme Tarihi: 22 Kasım 2014, 12:57

Demokrat Haber’e Destek Olun >>>

YORUM EKLE
YORUMLAR
Yılmaz Özcan
Yılmaz Özcan - 2 yıl Önce

.
. ÖNEMLİ BİLİMSEL TESPİTLER
.
April 29, 2015 Eagle
.....
“İkincisi, Kiril alfabesinin sadece Rusya Federasyonu halklarının dilleri için de-
ğil, hatta Rus dili için bile uygun olmadığıdır ve buna inanmak için yeteri kadar
sebep vardır. Belki de Kiril, Sovyetler Birliğinin birkaç yüzyıl olmasa da en azın-
dan bir yüzyıllık geri kalmışlığının sebebidir. Şimdi aynı şey Rusya Federasyo-
nu için de geçerlidir. Kiril’in verdiği en temel zararlardan biri; bu alfabe temelin-
de hızlı okuma tekniğinin geliştirilememesidir."
.....
Yukarıdaki paragrafta belirtilen bilimsel tespitler; Rusya'da yayınlanan “Na-
tsionalniy Aktsent” isimli web sitesindeki bir yazıdan alınmış olup, objektif olan
dilbilimcilerin Slav Yazısı ile ilgili olarak tespit ettikleri net olarak görülen yeter-
sizlikleri ifade etmektedirler.
.
. “SLAV YAZISI” OKUYUCUNUN ZİHNİNİ FAZLADAN YORMAKTADIR.
.
. Slav Yazısı’nın; bu yazı temelinde hızlı okuma tekniğinin geliştirilememesin-
d

Yılmaz Özcan (YEMUZ Yilmez)
Yılmaz Özcan (YEMUZ Yilmez) - 5 yıl Önce

. ÇERKESÇE YAŞAMAMALI MI?!.

. “Çerkesçe Öğrenim”e ilginin azalmasının nedenleri çoktur. Ancak
en başta gelen nedeni, “Slav Yazısı” prangasının ona vurulmuş
olması ve bu durumun; üniversitelerin dilbilimle ilgili akademik
çevreleri ile Çerkes Sivil Toplum Kuruluşları yöneticileri tarafından,
toplumu’nun arzu ve isteklerine aykırı olarak ısrarla savunulmasıdır.
. Dünyanın en mükemmel kitapları, en iyi öğretim dokümanları, en
iyi öğretmenleri sağlansa da; Çerkes Dilleri’ne uymayan, onların
yazılarını yeterince "okunuşlu ve kullanışlı" duruma getiremeyen,
başka bir ifade ile söz konusu dillerde, insanın algılama ve ruhsal
yapısına uygun bir yazı oluşturamayan “Slav Yazısı” ile; Çerkes
Dilleri’nin yeni nesillere yaygın olarak öğretilebilmesi mümkün
değildir. Slav Yazısı ile Çerkes Dilleri’ni öğrenenlerin sayısı, o dilleri
unutanların sayısının % 3' ü kadar dahi olamayacaktır. Çünkü Slav
Yazısı, teknik olarak Çerkes Dilleri’ne uygun olamamaktadır. Slav

Yılmaz Özcan (YEMUZ Yilmez)
Yılmaz Özcan (YEMUZ Yilmez) - 2 yıl Önce

. “ADIGE YAZISI”NI TOPLUMCA KULLANMADAN “ADIGECE” ASLA YAŞAYAMAZ!..
.
Adıgece’yi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en net olarak
gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik'er’i)
toplumca kullanmaya başlamadan, onunla evlerimizde, çocuklarımıza ve gençlerimize,
Adıgece’yi okutarak öğretmeden Adıgece’nin yaşayabilmesi asla mümkün değildir!..
.
Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi yazı başlığı çok
açık anlatmaktadır! Başlarımızı kuma gömmekle yok oluştan kurtulamayız!.. Dy chh’axer
pcaxhuem c’etxhuimek’e xeg’uedejiniqham dig’eelifin-am!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
Adıge Toplumu, artık kanarak zaman kaybetmemelidir!.. 14.03.2017 Yılmaz Özcan

Yılmaz Özcan (YEMUZ Yilmez)
Yılmaz Özcan (YEMUZ Yilmez) - 2 yıl Önce

.
. HA T’EW
.
Mi tsegyique guibqhary,
Widzxem g’aaqhadaxery.
“Duneeyir ziqhadaxery,
Zepilhiw zericar haras weey! (2)”
.
Mi sy chh’atsiqhuecxuery,
T’uwe zeguezoxiry.
“Wy maq zexezmixiwre,
Maxuer g’uedijinu p’ere weey?!. (2)”
.
Mi sy vaqa ts’ig’uiry,
Polhedaqa mac’ere.
“We wy lhaqhuiniqhary,
Se g’izomac’ek’ir sy pse weey! (2)”
.
Mi se sy werediry,
Yiqhue g’ask’e jif-a fe!
“Ha t’ew fe g’ifxuezeme,
Syguir xef-uiw jif-ans marje weey! (4)”
.

Yılmaz Özcan
Yılmaz Özcan - 13 ay Önce

.
ADIGECE, “BENİ PRANGALARDAN KURTARIN!..” DİYEREK BİZİ YARDIMA ÇAĞIRIYOR!..
.
Adıgece’yi “en okunuşlu ve en kullanışlı” duruma getiren, onun güzelliğini en net olarak
gösterebilen ve alternatifsiz milli yazı sistemimiz olan Adıge Yazısı’nı (Adighe Txik'er’i)
toplumca kullanmaya başlamadan, onunla evlerimizde, çocuklarımıza ve gençlerimize
Adıgece’yi okutarak öğretmeden Adıgece’nin yaşayabilmesi asla mümkün değildir!..
.
Slav Yazısı ile Kültürel Jenosid’in tahribatlarını, aşağıdaki internet sitesi yazı başlığı çok
açık anlatmaktadır! Başlarımızı kuma gömmüş durmakla yok oluştan hiç kurtulamayız!..
.
. Adıgece, Kabardeyde de 'Can Çekişiyor' - Çerkesya
. cherkessia.net/news_detail.php?id=3316 10 Şubat 2010
.
Slav Yazısı’nı savunanlar; yukarıda gösterilen internet sitesi yazı başlığını hiç görmek
istemiyecekler ve Adıge Toplumu’nu kandırmak için ellerinden gelen her türlü gayreti
göstereceklerdir. Ancak ortada, Slav Yazısı’nın asıl sahibini de düşündürmesi gereken
kocaman bir gerçek vardır!.. O gerçek şudur: Slav Yazısı, sahibine bile çok zararlıdır!..
Bilimsel incelemeler sonucu elde edilen bulguları objektif şekilde değerlendiren bilim
insanları, gerçeği, kanıtları ile beraber ortaya koymuşlardır!.. Karar alarak uygulamak,
siyasi erkin işidir. Ancak üst yönetim kadroları; her zaman, şöven duygulardan kolay
kurtulamıyorlar. Bu durum; miktarı önceden bilinmeyen bir zamanın kaybedileceğini
göstermektedir! Bilim insanlarınca ortaya konulan gerçek tespitlerin değerlendirilmesi,
siyasi erki ilgilendirir. Ancak ortada Adıgeler’i ilgilendiren çok vahim bir durum mevcut
olup, o durum şudur: ADIGECE İNLEYEREK CAN ÇEKİŞMEKTEDİR!.. Durum budur
ve bu durumun saklanabilecek hiçbir tarafı kalmamıştır! Adıge Toplumu için çok vahim
olan bu durumu; hiçbir uluslararası organizasyon ve sivil toplum kuruluşu görmek ve
duymak istememektedir! Üniversitelerin dilbilim uzmanı sayın akademisyenleri de, bu
durumu görmeyi ve sözü edilen iniltiyi duymayı istememektedirler!.. Ayrıca bu kurum
ve kuruluşların yetkili kişileri ile dilbilim akademisyenleri; söz konusu dilin ve kültürün
sahipleri olan insanların, konu ile ilgilenmelerini hiç istememektedirler ve ilgilenenleri
aşağılayarak yermektedirler!.. Onlara göre; Adigeler, dansetmek haricinde hiçbir şey
yapmamalı, Adıgece’nin ve Adıge Kültürü’nün ölümlerini elleri bağlı seyretmelidirler!..
Adaletten söz edilmemeli ve herhangi bir şey yapmaya da kalkışılmamalıdır!..
Adıgece, “Beni prangalardan kurtarın!..” diyerek, bizleri kendisine yardıma çağırıyor!..
Adıgeler, Adıgece’ye yardım etmek üzere ne zaman harekete geçeceğiz?.. Birilerine
kanarak artık fazla zaman kaybetmemeli ve Adıgece’mizi boğdurmamalıyız! Adıgece
ölürse, Adıge Toplumu yok olarak tarihten silinecektir! Bu yok oluşun ağır vebalinden
çağımızda yaşayan Adigeler kurtulamayacağız! Bu nedenle bu zamanda yaşamakta
olan Adıgeler, Adıgece’nin çığlığını ve iniltisini duymak ve ona yardım elimizi hemen
uzatmak zorundayız!.. 01.08.2017 Yılmaz Özcan
.

Yılmaz Özcan
Yılmaz Özcan - 13 ay Önce

.
ADIGECE’NİN, ÂCİLEN “ADIGE YAZISI”NA İHTİYACI VARDIR!..
.
. Dik çizgili biçimdeki harfleri çok olan yazı sistemleri; ünsüz harfi çok olan he-
ce ile oluşan kelimeleri ve onların kullanım yoğunlukları çok olan Adıgece’nin
yazılarını akıcı olarak “okunuşlu ve kullanışlı” duruma getirememektedir. Söz
konusu olumsuz özelliği olan yazı sistemlerinin imlâsı Adıgece’ye ağır gelmek-
tedir. Sözü edilen yazı sistemleri; Adıgece’de, insanın algılama ve ruhsal yapı-
sına uygun gelen bir yazı oluşturamadıkları için onların Adıgece’de kullanılma-
ları, kolay ve zevkli olamamakta, tam aksine çok sıkıcı ve sıkıntılı olmakta, bu
durum ise insanı, Adıgece yazı yazmaktan ve Adıgece’yi kullanarak çalışmak-
tan soğutmakta ve insanı kendi dili olan Adıgece’den uzaklaştırmaktadır! Baş-
ka bir ifade ile söylemek gerekirse; Adıgece’ye uygun ve milli olmayan yaban-
cı yazı sistemleri ile Adıge Yazı Dili “kullanışlı” olamamaktadır! Bundan dolayı,
“Adıgece’nin yazı sistemi sorunu” halen devam etmektedir!..
. “Adıgece’nin yazı sistemi sorunu;” ancak Adıgece’nin kendi doğal, alternatif-
siz ve milli yazı sistemi olan “Adıge Yazısı”nın Adıge Dili’nin yazılmasında kul-
lanılması ve Adıge Yazısı ile çocuklarımıza ve gençlerimize Adıgece’nin öğre-
tilmeye başlanması ile çözülebilir. Bundan başka bu milli sorunumuzun hiçbir
çözüm yolu ve çaresi yoktur! Hiçbir yerden icazet beklemeden, yabancılara ve
onlara çalışan insanlarımıza kendimizi oyalatarak zamanımızı çaldırmadan ve
hiç erinmeden toplumca bu milli çalışmamızı âcilen başlatmak ve en hızlı bir
şekilde sonuçlandırmak zorundayız!.. Adıgece’yi ve Adıge Kültürü’nü samimi
olarak seviyorsak, böyle hareket etmeliyiz!.. Yabancılara kanmaya ve onlara
zamanımızı çaldırmaya devam etmek, yok olmamıza yardım etmektir! Böyle
davranarak yaşayıp öldüğümüzde; bu olumsuz durumumuzun ağır vebalinden
hiçbir şekilde kurtulamayacağız ve bu durumumuzun hesabını Yüce Allah’a
hiçbir şekilde veremiyeceğiz!.. Her bir Adıge; bu durumu dikkate alarak iyi ve
doğru düşünüp kararını vermeli ve Adıgece’nin yaşatılması yönünde çalışmak
üzere samimi olarak bir karar vermiş ise, aziz şehitlerimize mahçup olmamak
için kültürel çalışmalarını hemen başlatmalıdır!.. 04.04.2018 Yılmaz Özcan
.
.
. GUI ZILHITTEN XUEEYIR:
. Xame txik’exem, Adighebzer yaqhawif’eeyir!.. Hawe “Adighe Txik’er” daxem,
dy “Adighebze” daxem yi daxaqhaxer “nerixue didewe” g’eeqhalhaqhuifir!.. Y.Y.
.

Yılmaz Özcan
Yılmaz Özcan - 13 ay Önce

. ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA ZE-AH'AQHU ALFABEXER
.
. Adighebzem yi diyalekytxem ya ze-ah’aqhu alfabexer; “Adighebzem yi h’arf
. alfaber, Adighebzem yi maq alfaber, Adighebzem yi transkripsiyon alfaber”
. xhuiwe l’ewjhiqhuychiwe zechh’achok’xer.
.
1. ADIGHEBZEM YI H’ARF ALFABER
.
. Adighebzem yi h’arf alfabem, h’arf 27re naqhiche 2re yi-as.
.
. Adighebzem yi h’arf alfabem yi h’arfxer mixers:
. a, b, c, ç, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z.
.
. Adighebzem yi h’arf alfabem yi naqhichexer mixers:
. ( - ) : Zy pe yit h’arfim yi maqir guezix naqhiches.
. ( ‘ ) : Zy wijh g’yt maq de-u h’arfim yi maqir zixuiz naqhiches.
.
2. ADIGHEBZEM YI MAQ ALFABER
.
. Adighebzem yi maq alfabem, maq txik’e 79 yi-as. Maq txik’e 79k’e maq 85r
. dotxir. Ha maq txik’exer mixers:
.
. ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , cw , cu , c’ ,
. c’u , ç , çu , ç’ , d , dz , ..e , ..ee , ee , f ,
. f’ , g , gy , gu , gh , g’ , g’u , h , h’ , ..i ,
. i , i , j , jh , jw , ju , j’ , k , ky , ku ,
. k’ , l , lh , l’ , m , n , ..o , o , p , p’ ,
. q , qu , q’ , q’u , qh , qhu , r , s , t , t’ ,
. ts , ts’ , ..u , ..uu , -u , uu , ua , ue , uee , ui ,
. uy , v , w , x , xu , xh , xhu , ..y , y , y ,
. z .
.
. GUI LHITENIQHAXER:
. Yawijhireey “ i ” , “ y ” h’arfxer, habixem ya maq de-uxerras.
. Ya pexem noqutyt’ zyt h’arfxem maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
.
3. ADIGHEBZEM YI TRANSKRIPSIYON ALFABER
.
. Adighebzem maq 85 yi-as. Ha maqxem ya transkripsiyon txik’exer mixers:
.
. ..á (..a) , ..a , ..aa , a , aa , b , c , ch , cw , cu ,
. c’ , c’u , ç , çu , ç’ , d , dj (ge/gy), dz , ..e , ..ee ,
. ee , f , f’ , ġ (g) , gy , gu , gh , g’ , g’u , h ,
. ĥ (h) , h’ , ..ı (..i ) , ı ( i ) , ĩ ( i ), ..î (..y) , î (y) , j , jh , jw ,
. ju , j’ , ķ (k) , ky , ku , k’ , l , lh , l’ , m ,
. n , ..o , o , p , p’ , q , qu , q’ , q’u , qh ,
. qhu , r , s , t , t’ , ts , ts’ , ..ů (..u), ..u , ..uu ,
. -u , uu , ua , ue , uee , ui , uy , v , w , x ,
. xu , xh , xhu , y , z .
.
GUI ZILHITENIQHAXER:
1. Adighebzem yi transkripsiyon alfabem, Adighebzem yi maq 85im ya txik’e
chh’axuexer g’eeqhalhaqhuir.
2. Transkripsiyon maq txik’exem; ya zi ah’ar normal maq txik’exemk’e, ya zi
ah’ary transkripsiyon maq txik’e wineeyxemk’e g’oxhuxer. H’arf wineeyxem,
transkripsiyon maq txik’e wineeyxer g’aaqhalhaqhuxer. Paranteez zexuakuim
det txik’exem, transkripsiyon maq txik’e wineeyxem ya normal maq txik’exer
g’aaqhalhaqhuxer.
3. Ya pexem noxhutyt’ zyt maq ui h’arfxem, maq ui zeecexer g’aaqhalhaqhuxer.
4. Maq ui h’arf zaquexem; maq ui guek’ zaquexer g’aaqhalhaqhuxer. Ha maq-
xer psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pemk’e pikyaw g’ok’-
xer. Ha maqxer k’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pem yit maqim
guek’iw g’ok’xer. K’elhig’ue maqxew g’aag’ue maq ui guek’ zaquexer, ya h’arf-
xem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
5. Maq ui h’arf zeguetxem; maq ui guek’ zeguetxer g’aaqhalhaqhuxer. Ha maq-
xer psalhexem ya pe maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pemk’e pikyaw g’ok’-
xer. Ha maqxer k’elhig’ue maqxew g’ichig’uexem, ya maqxer yi pem yit maqim
guek’iw g’ok’xer. K’elhig’ue maqxew g’aag’ue maq ui guek’ zeguetxer, habixem
ya h’arf zeguetxem ya pexem yequa k’ec’ (tyre) naqhiche pitlhh’awe dotxir.
20.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA MAQ BJIQHAXER
.
1. “ cw , cu , c’u , ç , çu , jw , ju , j’ ” maqxer; Abezexe diyalekytim yi maq wi-
neeyxers. Qaberdeey diyalekytim xemit ha maqxem ya bjiqha 8r, transkripsi-
yon alfabem yi maq bjiqha 85m xetxime, Qaberdeey diyalekytim yi maqxem
ya bjiqhar 77 zerixhuir dolhaqhuir.
2. “ f’ , q’ , q’u , -u , v ” maqxer; Qaberdeey diyalekytim yi maq wineeyxers.
Abezexe diyalekytim xemit ha maqxem ya bjiqha 5r, transkripsiyon alfabem
yi maq bjiqha 85m xetxime, Abezexe diyalekytim yi maqxem ya bjiqhar 80
zerixhuir dolhaqhuir.
.
ADIGHEBZEM YI DIYALEKYTXEM YA NORMAL MAQ TXIK’E BJIQHAXER
.
1. Transkripsiyon alfabem yi “..á ” h’arf wineeyim; “..a “ h’arfim yi maq ui k’ec’
zeecer” g’eeqhalhaqhuir.
2. Transkripsiyon alfabem yi “ dj ” h’arf zeguetim; “ ge , gy ” guipxem Abezexe
diyalekytim cha-a “ dj ” maq de-uir, “gegu” psalhem yi “ge ” guipim Qaberdeey
diyalekytim chy-a “ dj ” maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
3. Transkripsiyon alfabem yi “ ç’ ” h’arf xuiza wineeyim; Qaberdeey diyalekytim
yi “k’igu, nek’eguugu” psalhexemre haxem g’aateexhuik’a psalhexemre ya “ k’ ”
h’arf xuizam yi-a “ ç’ ” maq de-u xuizar g’eeqhalhaqhuir.
4. Transkripsiyon alfabem yi “ ĥ ” h’arf wineeyim; maq ui zeece h’arfxem ya pe-
xem yitiw g’aag’uewe zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’aziqhaxhu “ h ” h’arfim yi
maq de-uir g’eeqhalhaqhuir.
5. Transkripsiyon alfabem yi “..ů ” h’arf wineeyim; “..u ” h’arfim yi maq ui niquer
g’eeqhalhaqhuir.
6. Yeezixem ya maq didexem g’ynemic’awe; “..a ” h’arfim “..á “ maq ui k’ec’iry,
“gegu” psalhem yi “ge” guipim yi “dje” maqiry, “k’igu, nek’eguugu” psalhexem ya
“ k’ ” h’arfim “ ç’ ” maq de-u xuizary, zepimiwiw g’yk’ maq guipxem ya “ h ” h’ar-
fim “ ĥ ” maq de-uiry, “ i ” h’arfim “ ĩ “ maq de-uiry, “ y ” h’arfim “ î “ maq ui k’h’i-
ry, “..u ” h’arfim “..ů “ maq ui niquery g’izeraqhalhaqhuxem chh’ak’e, Qaberdeey
diyalekytim yi normal maq txik’exem ya bjiqhar 70 mexhuir. (77-7=70). Neqhue-
c’iw jit-ame; normal maq txik’e 70mk’e maq 77r dotxir.
7. Yeezixem ya maq didexem g’ynemic’awe; “..a ” h’arfim “..á “ maq ui k’ec’iry,
“ge , gy” guipxem “ dj ” maq de-uiry, zepimiwiw g’yk’ maq guipxer g’ichixhuxem
haxem ya “ h ” h’arfim “ ĥ ” maq de-uiry, “ i ” h’arfim “ ĩ “ maq de-uiry, “ y ” h’ar-
fim “ î “ maq ui k’h’iry, “..u ” h’arfim “..ů “ maq ui niquery g’izeraqhalhaqhuxem
chh’ak’e, Abezexe diyalekytim yi normal maq txik’exem ya bjiqhar 74 mexhuir.
(80-6=74). Neqhuec’iw jit-ame; normal maq txik’e 74mk’e maq 80r dotxir.
23.04.2017 YEMUZ Yilmez
.
.
. ADIGHE NIBJHIC’EXEM DINIFCHOGUIQHUIR!..
.
. Duneeyim teet bzexem psoguemy diyalekyt kued ya-as. Hawe “Jile (Myllet)”
xhuijifa lhepqxer; ya bzexem ya diyalekyt zerizxemk’e zeguiri-uejif lhepqxers.
Zeguiri-uexew “zi” xhuijif lhepqxers, “Jile (Myllet)” xhuijifxer! Har zimiqhazec’ef
lhepqxer; habixem sity jira-a, neqhuec’ lhepqxem xotg’uih’ijxer!.. Habi g’ynemi-
c’awe zi lhepqir “Jile (Myllet)” xhuijifin chh’ak’e ha lhepqim; alternatyfincewe zi
jile txik’e system zaque yi-awe ha yi jile txik’e system zaquer zeryh’an xueeys,
har “jile xuyt” g’axhuijifin chh’ak’e!.. “Jile (Myllet)” mixhuijifa lhepqir, xeg’uedeji-
niqham g’eelijifinu-am! Haxer zaxuew g’idguirimi-uew, Adighexer “Jile (Myllet)”
dixhuijifinu-am! Adighe Txibze Cexydxem yalhxer xepchaw g’axhuiw witikuim
g’yh’aa alternatyfince dy jile txik’e system zaque “Adighe Txik’er,” Adighexem
zerijilek’e g’aatchtew zeeth’awe dixueejhen, dip’ac’ewe Adighe Kuiltur daxer
habik’e ttxijin, alternatyfince ha dy jile txik’e system zaquemk’e dy winexemre
dy yegyap’e wineeyxemre, dy sabyyxemre dy nibjhic’exemre, Adighebzemre
Adighe Kuilturimre chadqhaagewe chadqhac’en xueey g’oxhuir. Harasy fe dy
Adighe Nibjhic’exem; “Adighe Txik’er” wibqhuawe g’azi-uate ha dy txiqhaxem
fixeplhew “Adighe Txik’er” c’exiwe zevqhac’en, har, dy ts’ixuiw xhuam psomy
psinc’e didewe yavqhac’en xueey g’oxhuir. Alternatyfince dy jile txik’e system
zaque dy “Adighe Txik’er” Adighe Nibjhic’exem c’exiw zeefh’awe fixueejheme,
fy wered, fy wisexer habik’e ftxiwe haxem ya meqaamexemk’e fag’eegexeme,
“Adighe Txik’er” zeefh’awe Adighe Kuilturim fiteelejhih’ime, sitiry ha txik’emk’e
ftxiwre Adighebzemy firylajheme; Adighebzemre Adighe Kuilturimre duneeyir
chitixu xexhuexewre psewifinuxes!.. Fe dy nibjhic’exem hapxuedew h’areket
fc’ime, Adighexer xeg’uedejiniqham dig’eelifinus! Adighe Nibjhic’exem; ha dy
jile uexuiqhuexer fimiqhaguivew c’exiw vqhazec’enuxewe dinifchoguiqhuir!..
14.09.2017 YEMUZ Yilmez
.

Yılmaz Özcan
Yılmaz Özcan - 11 ay Önce

.
Xame txik’exem, Adighebzer yaqhawif’eeyir!.. Hawe “Adighe Txik’er” daxem,
dy “Adighebze” daxem yi daxaqhaxer “nerixue didew” g’eeqhalhaqhuifir!.. Y.Y.
.
. CIRCASSIAN WRITING
. THE FORMATION OF THE WRITING OF CIRCASSIAN
.
1. The dependent vowels are written with “a, aa, e, ee, i, o, u, uu, y” letters.
2. The short “a” which comes after the “g’, h, h’, q, q’, qh, xh” consonants is
written with “a” letter and the long “a” is written with “aa” letter. The short
“e” which comes after the other consonants is written with “e” letter and the
long “a” which comes after the other consonants is written with “a” letter.
3. The front and long “ e ” sound is always written with “ ee ” letter.
4. The “ i ” letter which comes before or after the consonants or comes after
semi-vowels as the only vowel is read like back “ı” vowel in Turkish. But the
vowel “ i ” which comes after he consonant “ y ” is pronounced thinner.
5. The “ o ” letter is pronounced long.
6. The semi-vowel “u” which comes after the “g, g’, k, q, q’, qh, x, xh” conso-
nants is written with “u” letter and the long “u” is written with “uu” letter.
The long “u” which comes after the other consonants is written with “u” letter.
7. The front “ i ” sound which comes after “g, k, u” letters or comes before
or after the other consonants as the only vowel is written with “y” letter.
8. In “yy”; the front “y” shows the vowel, the next “y” shows the consonant.
9. The separated vowels which is at the beginning of the word are written
with “a, aa, ee, i, o, uu, y” letters. The separated vowels which are uttered
separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
The “-aa, -ee, -o, -uu, -y” are long, “-a, -i” are short. “-u” is pronounced like
semi-vowel.
10. The separated diphtongs which is at the beginning of the word are written
with “ ua , ue , uee , ui , uy ” united letters. The diphtongs which are uttered
separately from the former sound are written with a dash (-) in front of then.
The “ –ua, -uee, uy ” are long, “ -ue, -ui ” are short.
11. Some of the free consonants are written with as the letters of simple
consonants. Some of them are written as the letters of united consonants.
12. The “ g ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters is read like “ g ”
consonant in Turkish. The “ k ” letter which comes before “ e, ee, y ” letters
is read like “ k ” consonant in Turkish. The vowel sound of “ y ” letter which
comes as abone is not uttered.
13. The “ h ” letter which comes before the vowels as single forms the voice
groups in a trice.
14. The “ i ” letter which comes before or after the vowels is read like the
consonant of “AYIN” letter in Arabic.
15. The “ y ” consonant which doesn’t comes after “ g, k, u ” but before or
after the vowels is written with “ y ” letter.
16. Pressed consonants are written by putting “ ’ ” apostrophie behind then.
Apostrophie on “ g’ ” presses the back consonant of “ g ” letter, apostrophie
on “ k’ ” presses the front consonant of “ k ” letter.
17. When the united consonants come separately, a dash (-) is put between
the letters while writing.
18. The gerunds in Circassian are written as the given sample gerunds.
. 06.03.2014 Yılmaz Özcan
.
THE WRITING OF CIRCASSIAN SOUNDS (KABARDIAN DIALECT)
.
SOUND /
WORD MEANING
..a (dependent short-vowel or dependent long-vowel)
g’ah’ bring (short a)
dame wing (long a)
..aa (dependent long-vowel)
g’aah’ they’re bringing
g’aag’ue come
a (separated short-vowel)
ane variety of table
ade pliers
yi-a-am s/he hasn’t get
jit-at we were saying
aa (separated long-vowel)
aax they’re taking from him
yi-aa-am s/he never had
jit-aat we’d told
b
nibe obdomen
c
cate sour cream
ch
chabe soft
c’
c’e new
d
dane silk
dz
dzin to throw
..e (dependent short-vowel)
mel sheep
yege read; call
..ee (dependent long-vowel)
teepcheky plate
yeegy she’s spinning wool
ee (separated long-vowel)
eey bad
eex he’s taking from him
g’i-eex he’s taking from him
s-eex he’s taking from me
f
fe you; skin, leather
f ’
f ’i good
g
gaz gas
gok’ s/he’s leaving from him
gerc bean
gegu play (semi-vowel u)
gy
gyane shirt
gyide axe
yagy they’re spinning wool (semi-vowel y)
gu
guawe mourning
guiven to be late
degu deal (semi-vowel u)
g’
g’achten to take
g’aag’ue come
g’eege read; call
g’oplhe s/he’s looking at here
g’oh’a s/he’s appearing
g’u
yeg’u suitable (semi-vowel u)
gh
jigh tree
h
hane mother
hade father
h’
h’a dog
..i (as dependent short-vowel)
ci horse
zi one
i (separated short-vowel)
iqhin to hold (as vowel)
yi-iqhir the thing s/he holds
t-ix take it from us
acri-i Noah’s pudding
i (as consonant)
ialemet strange
maine meaning
j
baje fox
jh
jhi old
k
karton cardboard
kontrol control
ket sheep-fold
kezuwe in turns
ky
kyar the thing cracked
kyits’ kid
yaky they’re stepping
yeeky he’s stepping (semi-vowel y)
ku
maxueku thursday (semi-vowel u)
k’
k’ape tail
nek’eguugu stye
l
li meat
lh
lhec’in to wipe
l’
pl’i four
m
maze moon
n
ne eye
..o (dependent long-vowel)
bo stable
nobe today
o (separated long-vowel)
o sheepfold
one it’s hanging
ze-one they're hanging each other
ze-oh’a things are going bad
p
pe nose
p’
p’e place; bed
yip-’a? isn’t he feeding
q
qaabze clean
g’aqeeyin to burp
qoplhe he’s looking back
qoh’a he’s going behin
qu
mequ hay (semi-vowel u)
q
q’a graveyard
q’u
q’ueey cheese
q’uih’ ship
qh
qha year
qhaatxe spring
qheeyin to cry
qhogu road (semi-vowel u)
qhu
meqhu is drying (semi-vowel u)
r
weram street
s
se I; knife
wines house
t
tane heifer
t’
nat’e forehead
g’yt’-am he isn’t digging
ts
tsi wool
ts’
ts’e name; louse
..u (dependent long-vowel or dependent semi-vowel)
bzu bird (long u)
duneey world (long u)
..uu (dependent long-vowel)
kuu deep
guu bull
-u (separated semi-vowel)
xee-u he’s dipping it
c’i-uxer buttons
uu (separated long-vowel)
uuwin howl
g’a-uuwin howl
ua (separated long-diphtong)
uax they’re opening
so-uate I’m explaining
ue (separated short-diphtong)
ueten to explain
p-ueten? will you explain?
uee (separated long-diphtong)
ueexu he’s driving away
s-ueex s/he is taking in front of me
ui (separated short-diphtong)
uix open; take it away
g’i-uik’ go away this side
uy (separated long-diphtong)
uyxir taken away
s-uyxir the thing taken from me
v
nive stone
w
wade hammer
x
xade garden
xu
txuog’ue he’s going for us
nexu daylight
xh
pxha wood; wooden
xheeyin to move
xhu
pxhui daughter
..y (as dependent long-vowel or as dependent semi-vowel)
sy my
g’yk’ get out of this
y (separated long-vowel)
yt' two hands
yxar the thing he’s taken from him
g’i-yxar the thing he’s taken from him
s-yxt he was taking from me
y (as consonant)
yatx they’re writing
yege read; call
yeegy s/he’s spinning wool
yin big
k’yyin to shout
yoge s/he is reading
z
ze once
nez coast
.
06.03.2014 Yılmaz Özcan
.
.
G’IVOGE UACHH’AMAXUE
.
Sy kuec’im yisa sy binxer
Fic’epxhuew dene fig’uat?!.
Sy bqham g’ic’ejiw psi werxer
Bidzice fxuesc’iw fisp’at!
.
Sy zaque guibqham sig’yvnew
Chh’a fy xeku lhap’er fibghinat?
“Wy xeku pxhuimeniw wicinew,”
Hapxuede xabze fxelhat?!.
.
Yigyi psi werxer sy nepsiw
Fe binxem chh’ak’e g’ojex!
Txhuaw sy chh’ar fer chh’ak’e wesiw
Fe fig’aslhixhuew soplhix!
.
Zem yiniw sy pcher xizociry
Xim hadiric’k’e siflhoxhu!
Fizmilhaqhuijiw sizeciw
Fe sifc’ebeghiw jhi soxhu.
.
Fe fizdyk’awe xeku daxer
Nurir chh’achyxiw qhaqhaas.
Chit-s cheh’ar yinxew fy lhaxer
F’iqhuem har xesiw beqhuaw.
.
Adighe lhepqiw sy binxer
Dene lhenique apxhua?!.
Fig’ixueg’uejit sy apl’em,
Zew t’isijins sygu beghar!..
.
. BALHQAR Fowset
.


SIRADAKİ HABER