Dünyanın en bilinen tablolarından biri olan Vincent van Gogh’un “Yıldızlı Gece”sinin tarihi yeniden tartışılıyor. Gökbilimcilere göre tablodaki gökyüzü sanatçının hayal gücünden çok, 1889 yazında Saint-Rémy-de-Provence’taki akıl hastanesinin penceresinden gerçekten gördüğü bir manzarayı yansıtıyor olabilir.
Haziran mı, temmuz mu?
Sanat tarihçileri tabloyu genellikle van Gogh’un kardeşi Theo’ya yazdığı bir mektuba dayanarak 1889 haziranının ortasına tarihliyor. Bu mektup yaklaşık 18 Haziran’a ait. Newcastle gibi çok sayıda kaynakta da yer aldığı üzere New York’taki Modern Sanat Müzesi (MoMA) de eserin haziranda yapıldığını belirtiyor.
Güney Kore’deki Kyung Hee Üniversitesi’nin uzay araştırmaları okulu ile uzay bilimi şirketi SLLAB’dan araştırmacılar ise farklı bir sonuca vardı. AP’ye göre ekip, tablodaki gökyüzüyle en çok benzerliği gösteren manzaranın yaklaşık 22 Temmuz 1889'da Saint-Rémy üzerindeki şafak öncesi gökyüzü olduğunu bildirdi. Çalışma, 22 Ekim’de Scientific Reports dergisinde yayımlandı.
Gökbilimciler nasıl bir yol izledi?
Ekibe göre 22 Temmuz 1889'da Hyades yıldız kümesi doğu ufkunda Venüs’le birlikte yükseliyordu ve Ay’ın biçimi tuvaldeki hilale daha yakındı. Araştırmacılar bunun için astronomi yazılımlarıyla haziran ve temmuz aylarının her günündeki şafak gökyüzünü yeniden kurdu, Ay ile Venüs’ün tablodaki dar kadraja birlikte sığdığı günleri aradı. Bu koşulları yalnızca üç tarih karşıladı. Bunlar arasında 22 Temmuz en yakın eşleşmeydi.
Hava kayıtları da o tarihte gökyüzünün gözlem için yeterince açık olduğuna işaret ediyor. Ekip ayrıca van Gogh’un mektuplarındaki ağustosböceği göndermelerini de delil olarak kullandı. Makaleye göre yıldız dizilimi, hava kayıtları ve mektuplar birbirinden bağımsız olarak aynı tarihe işaret ediyor.
Çalışmanın baş yazarı Elijah Jeong-hyun Kim, aynı zamanda Seul merkezli bir teleskop şirketinin CEO’su ve Kyung Hee Üniversitesi’nde doktora öğrencisi. Kim, tabloda yıldız kümesinin önceki çalışmalarda Koç takımyıldızına benzetildiğini, oysa bir gözlemci gökbilimci için bunun Boğa’daki Hyades olduğunu söylüyor. Kim, 2019'da Fransa’ya giderek van Gogh’un penceresinden baktığı görüş alanını belirlemeye çalıştı. Eskizdeki manzaranın yanı sıra bir tepeyi de tespit etti ve Ay, Hyades ile Venüs’ün çizimdeki kadrajın içine tam oturduğunu doğruladı.
“Hayal ve gözlem aynı tuvalde”
Makalenin yazarlarına göre sonuç, gözlemle hayal gücünün birbirine karşıt olmadığını da gösteriyor. Ekip, gözlemle hayal gücünün çoğu zaman ya biri ya öteki olarak ele alındığını, oysa “Yıldızlı Gece”nin ikisini bir arada barındırdığını yazıyor.
Tablo temmuzda mı tamamlandı?
Kim, tabloyu tamamen temmuza kaydırmıyor. Kim, fırçalama sırasının astronomiyle belirlenemeyeceğini, ancak van Gogh’un fikri haziranda tasarlayıp tabloyu 22 Temmuz’dan sonra bitirmiş olabileceğini söyledi. Ekip, tuvale birkaç gecenin gözlemlerinin birleştirilmiş olabileceğini de kabul ediyor.
Herkes ikna olmadı
Kim, “22 Temmuz’un daha uygun tarih olduğundan eminim, bu tarihe bahse girerim” dedi.
