Avrupa Komisyonu, AB sınır ajansı Frontex’in yetkilerini kapsamlı biçimde genişletecek bir reformu 27 Ekim Salı günü açıklamaya hazırlanıyor. Düzenlemeyle ajans, düzensiz göçmenlerin AB dışındaki bir ülkeden başka bir ülkeye geri gönderilmesine destek verebilecek ve Birlik dışında kurulacak geri gönderme merkezlerinde görev alabilecek. Bilgiler, isimlerinin açıklanmasını istemeyen AB yetkililerinden geldi.
Avrupa’ya ulaşmadan geri gönderme
Mevcut kurallara göre Frontex, AB üyesi ülkelerin ulusal makamlarına düzensiz göçmenlerin menşe ülkelerine gönderilmesinde destek veriyor. Ajans ayrıca Birliğin dış sınırlarında ve kıyılarında devriye faaliyetleri yürütüyor. Yeni düzenlemeyle Varşova merkezli ajans, AB dışındaki ülkelerin makamlarına da destek sağlayabilecek. Örneğin bir Kuzey Afrika ülkesinin, Orta Afrika vatandaşlarını Avrupa kıyılarına ulaşmaya çalışmadan kendi ülkelerine göndermesine yardım edebilecek.
Bir AB yetkilisi, mantığı şöyle özetledi: İnsanlar Avrupa’ya ulaşmadan ne kadar çok geri gönderilirse, sonradan geri gönderilmesi gereken kişi sayısı o kadar azalır.
Geri gönderme merkezlerinde de görev alacak
Reform, Frontex personelinin AB dışında kurulacak geri gönderme merkezlerinden yapılan sınır dışı işlemlerine katılmasını da mümkün kılacak. Yakın zamanda kabul edilen bir yasa, üye ülkelerin Birlik dışında bu tür merkezler kurmasına imkân tanıyor. Beş AB ülkesi, ilk merkezin kurulması için müzakerelerini sürdürüyor. İlk merkezin 2027'de faaliyete geçmesi bekleniyor. Bu merkezlerde sığınma başvurusu ya da AB’de kalma hakkı reddedilen göçmenlerin barındırılması, ardından menşe ülkelerine gönderilmesi planlanıyor.
Bütçe iki katına çıkıyor
Frontex’in, AB’nin önümüzdeki yedi yıllık bütçesinden 12 milyar euro alması öngörülüyor. Bu tutar, önceki bütçe döneminde ajansa ayrılan kaynağın iki katı. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen daha önce ajansın daimi birliğinde “önemli bir artış” yapılacağını söylemişti, ancak bir sayı vermemişti. Mevcut kadro, 2019'da öngörülen 10 bin kişilik hedefin altında. Komisyonun siyasi müttefiki Avrupa Halk Partisi’nin (EPP) talep ettiği 30 bin kişilik birliğe ulaşılmasının zor olduğu belirtiliyor.
Reformun diğer unsurları şöyle:
- Düzensiz göçmenlerin ani ve kitlesel girişlerinde görevlendirilecek bir hızlı müdahale gücü.
- Büyük çaplı göç hareketlerini önceden tespit etmek için sosyal medyayı izleyecek bir birim.
- Geri gönderme sürecini koordine edecek bir merkez.
- Avrupa Polis Teşkilatı Europol’le daha geniş veri paylaşımı.
Düzenlemenin hedeflerinden biri, temmuz ayında İspanya’ya bağlı Ceuta’da yaşanan olayın tekrarını önlemek. O olayda yaklaşık 90 bin göçmen Fas sınırını aşarak Ceuta’ya girmişti.
Üçüncü ülkelerle anlaşma şartı
Frontex’in bir AB dışı ülkede faaliyet gösterebilmesi için ilgili ülkeyle özel bir anlaşma yapılması gerekecek. Ajansın Arnavutluk, Sırbistan ve Kuzey Makedonya gibi ülkelerle yürürlükte olan “statü anlaşmaları”, personelin ortak operasyonlar ve hızlı sınır müdahaleleri gibi belirli görevler için bu ülkelerde konuşlandırılmasına izin veriyor. AB, Senegal’le de benzer bir anlaşma için müzakere yürütüyor. Frontex’in Senegal’deki irtibat görevlisi ise Moritanya ve Gambiya’yı da kapsayan genişletilmiş görev alanıyla 2023'te resmî bir statü anlaşması olmadan, “çalışma düzenlemeleri” kapsamında atanmıştı.
Daha önce reddedilmişti
Üçüncü ülkelerden geri gönderme operasyonu yürütme yetkisi ilk kez gündeme gelmiyor. Komisyon 2019 reformunda da Frontex’in üçüncü ülkelerde geri gönderme müdahaleleri başlatmasını önermişti, ancak bu hüküm müzakereler sırasında teklif metninden çıkarılmıştı. Mülteci hakları kuruluşu ECRE, o dönemde bu çıkarmayı memnuniyetle karşılamış ve transit ülkelerin çoğunun insan hakları sicilinin zayıf olduğuna dikkat çekmişti.
Tepkiler
Sivil toplum kuruluşlarının reforma karşı çıkması bekleniyor. Bu kuruluşlar, yetkilerin genişletilmesine daha güçlü denetim ve hesap verebilirlik mekanizmalarının eşlik etmesi gerektiğini savunuyor ve ajansın Avrupa’daki operasyonları sırasında hak ihlallerine karıştığı iddialarına dikkat çekiyor. Amsterdam merkezli düşünce kuruluşu Transnational Institute’ten araştırmacı Josephine Solanki, Frontex’in artık yalnızca AB ülkelerine sınırlarında destek veren bir ajans olmadığını, giderek AB’nin gerçek sınırlarından çok uzakta çalışan bir sınır dışı etme ajansına dönüştüğünü söyledi.
Reformun ayrıntılarını, Komisyon’un haftalık toplantısının ardından Güvenlikten Sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen ile İçişleri ve Göçten Sorumlu Komiser Magnus Brunner açıklayacak. Teklifin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu’nun ve üye ülkelerin onayı gerekecek.
