ABD’de beyin ameliyatı geçiren 28 yaşındaki bir erkek, iki yıldır insanların yüzlerinde evcil kedisinin özelliklerini görüyor. Dartmouth Koleji ve Brigham ve Kadın Hastanesi araştırmacılarının hazırladığı vaka raporu Cortex dergisinde yayımlandı. Hastanın yalnızca adı “Karl” olarak anılıyor. Araştırmacılar, vakanın beynin yüzleri diğer görsel girdilerden farklı işlediğini gösterdiğini belirtiyor.
Karl ne görüyor?
Karl, gri tekir kedisi Luna’ya sabah erkenden baktığında, gün boyunca karşılaştığı insanların yüzlerinde Luna’nın badem biçimli göz çukurlarını, genişlemiş gözbebeklerini ve tekir çizgilerini görebiliyor. Bu görüntü bazen birkaç saat, bazen tüm gün sürüyor. Tersi de yaşanıyor: Karl günün başında önce bir insanın yüzüne baktığında, o kişinin göz şeklini ve gözbebeklerini sonradan Luna’nın yüzünde de görebiliyor. Karl, bu durumu iki yıldır yaşıyor ve araştırmacıların aktardığına göre bu durum artık hayatının “olağan bir parçası”.
Araştırmacılar, aktarılan yüz özelliklerinin yüzün üzerine sonradan eklenmiş gibi durmadığını, yüzle kusursuz biçimde bütünleştiğini, bakış açısı ya da mesafe değiştikçe de görüntünün doğal olarak değişmeye devam ettiğini bildirdi. Bu durum çevrim içi görüşmelerde de yaşanabiliyor.
Ameliyat sonrası başladı
Karl’ın şikâyetleri, beyninin sağ arka temporal (şakak) lobundaki bir arteriyovenöz malformasyonun (kanamaya yol açabilen anormal bir damar yumağı) çıkarılması için geçirdiği ameliyattan sonra başladı. Yüz algısı büyük ölçüde beynin sağ temporal lobuna dayanıyor ve ameliyatta bu bölgenin bir kısmı alındı. Araştırmacılar vakada iki ayrı durumun örtüştüğünü belirtiyor:
- Prosopometamorfopsi (PMO): Yüzlerin bozuk ya da farklı görüldüğü nadir bir görsel algı bozukluğu. Kimi hastalar bu nedenle yüzleri “şeytani” olarak tarif ettiği için bazı yayınlarda “şeytan yüz sendromu” adıyla da anılıyor.
- Palinopsi: Daha önce görülen bir nesnenin, yüzün ya da özelliğin sonradan yeniden belirmesi ya da sürmesi.
Duchaine: “Özellikler hafızadan çağrılabiliyor”
Raporun baş yazarı Dartmouth Koleji psikoloji ve beyin bilimleri profesörü Brad Duchaine, vakayı şöyle değerlendirdi: Karl’ın kedisinin özelliklerini insan yüzlerinde, insan özelliklerini de kedisinde görmesi, tek tek özelliklerin hafızadan çağrılarak anlık algıyı etkileyebildiğini gösteriyor. Hayvan yüzü özelliklerinin yalnızca insan yüzlerinde ortaya çıktığı, ağaçlarda ya da mobilyalarda belirmediği vurgulandı. Bu da beynin yüzleri diğer nesnelerden ayrı bir sistemle işlediğine dair bir kanıt olarak yorumlanıyor.
Yapay zekâ ile görselleştirme
Duchaine, hastanın deneyimini kavramak için elle çizilmiş bir taslağı yapay zekâ tabanlı bir görsel üretim aracına yükledi. Karl’dan gelen geri bildirimlerle görüntüyü gerçekçi hale gelene kadar yineledi. Duchaine, yapay zekânın görsel algı bozukluğu yaşayan hastaların deneyimini daha doğru görselleştirmeyi sağladığını, hastanın da bu sürece doğrudan katılabildiğini söyledi. Bu yöntemin hastaların yaşadıklarını yalnızca doktorlarına değil, aile ve arkadaşlarına da anlatmasına yardımcı olabileceğini ekledi.
Benzer bir vaka 1986'da yayımlanmıştı
Aynı dergide 1986'da, otobüste oturan 58 yaşındaki bir kadın bir yolcunun kaniş cinsi köpeğine baktıktan sonra diğer yolcuların yüzlerini köpek yüzü gibi görmüştü. Bu vakada kadının felç sonrası beyin hasarı vardı ve tanıdığı kişileri, hatta kendi dairesini tanımakta zorlanıyordu. Yeni rapor, bu vakadan kırk yıl sonra yayımlandı ve adı “Kaniş yüzü palinopsisinden kırk yıl sonra: İnsandan kediye ve kediden insana yüz özelliği transferi” olarak geçiyor.
Vaka sayısı sanılandan fazla olabilir
Duchaine, son beş yılda yaklaşık 250-300 kişinin yüz bozulması şikâyetiyle laboratuvarına başvurduğunu söyledi. Bu sayı, tıp literatüründe tarihsel olarak kayıtlı toplam vaka sayısından fazla. Bu durum, rahatsızlığın yeterince tanınmadığına işaret ediyor. Araştırmacılar, olayın nasıl işlediğini anlamak için daha fazla vaka incelemesine ve yapay zekâ kullanımına ihtiyaç olduğunu belirtiyor. Görme ya da yüz algısında ani değişiklik fark eden kişilerin bir nöroloji uzmanına başvurması gerekiyor.




