Polonya’da 30 Cuma günü, Anayasa Mahkemesi’nin başkanı Bogdan Święczkowski’nin görevden uzaklaştırıldığı açıklandı. Bunun ardından mahkeme binasının önünde bir kriz yaşandı. Binaya yüzlerce kişi toplandı, polis de çevrede önlem aldı. Hükümet, olayı “hukuku düzeltme” çabası olarak sunuyor. Muhalefet ise bunun bir “darbe” olduğunu söylüyor.
Polonya Anayasa Mahkemesi
Anayasa Mahkemesi, çıkarılan yasaların anayasaya uygun olup olmadığına karar veren yüksek bir mahkeme. Polonya’da bu mahkeme 15 hâkimden oluşuyor. Hâkimleri Meclis seçiyor, ardından cumhurbaşkanının önünde yemin ediyorlar. Yemin etmeden görev yapamıyorlar.
Cuma günü ne oldu?
Cuma günü mahkemenin internet sitesinde, başkan Święczkowski ile yardımcısı Bartłomiej Sochański’nin görevden uzaklaştırıldığı duyuruldu. Duyuruyu, mahkemenin hâkimlerinden Anna Korwin-Piotrowska yaptı. Mahkemenin mevcut yönetimi bu karara itiraz etti. Yönetime göre internet sitesi hukuka aykırı biçimde ele geçirilmişti ve Korwin-Piotrowska mahkemenin hâkimi değildi.
Haberin yayılması üzerine, Hukuk ve Adalet Partisi’nin (PiS) destekçileri mahkeme binasının önüne toplandı. Polis, kalabalıktan polise tehlikeli cisimler fırlatıldığını, üç kişiyi gözaltına aldığını söyledi. Polis ayrıca olaylar nedeniyle mahkemenin arazisine girdiğini açıkladı. Bazı haberlerde ise polisin binaya girmeden yalnızca çevresini sardığı yazıldı.
Hükümetin tavrı
Adalet Bakanı ve Başsavcı Waldemar Żurek, Święczkowski’nin ve yardımcısının dokunulmazlığının kaldırılmasını istediğini açıkladı. Gerekçe olarak, bu iki ismin görevlerini yapmadığını ve bazı hâkimlerin çalışmasını engellediğini gösterdi.
Başbakan Donald Tusk, X hesabından yaptığı açıklamada, PiS iktidarı döneminde yıllarca hukuksuzluk yaşandığını söyledi. Hukuk devletini yeniden kurmanın hükümetin görevi olduğunu, bu sürecin zor ve zaman zaman acı verici olduğunu ve kararlı adımlar gerektirdiğini belirtti.
Muhalefet
PiS ve müttefikleri bunu bir darbe olarak niteliyor. Eski Adalet Bakanı Zbigniew Ziobro, olayı anayasal düzene yönelik “açık ve suç niteliğinde bir saldırı” olarak tanımladı. PiS’e yakın Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ise Senegal’de bir spor etkinliğine giderken uçağını geri çevirdi. “Böyle bir anda cumhurbaşkanı Polonya’da olmalı” dedi.
Polonyada neler oluyor?
Polonya’da Anayasa Mahkemesi 2015'ten beri siyasi bir savaşın merkezinde. PiS, 2015-2023 arasında ülkeyi yönettiği dönemde mahkemeye kendisine yakın hâkimler seçti. Polonya’daki ve Avrupa Birliği’ndeki eleştirmenler, mahkemenin siyasi kontrol altına alındığını söylüyor. Święczkowski da PiS hükümeti döneminde bu göreve getirilmişti.
2023'te iktidara gelen Avrupa yanlısı hükümet, yargının bağımsızlığını geri getirmeyi vaat etti. Ancak bu yöndeki iki girişim, PiS’e yakın iki cumhurbaşkanı tarafından vetolandı. Nawrocki, 2025 ortasında seçildiğinden beri Meclis’in seçtiği hâkimlerden bazılarının yemin etmesine izin vermedi. Bu hâkimler bu yılın nisan ayında yeminlerini Meclis’te etti ancak Święczkowski onları göreve kabul etmedi. Adalet Bakanı Żurek’e göre Święczkowski son altı ayda mevcut Meclis çoğunluğunun seçtiği hâkimlerin görev yapmasını engelledi. Bu yüzden mahkeme neredeyse felç oldu.
