ABD’nin New Mexico eyaletinde bir mahkeme, Facebook ve WhatsApp’ın çatı şirketi Meta’ya 25 milyar dolar (yaklaşık 1,2 trilyon lira) para cezası verdi. Karar, 21 Ekim Çarşamba günü eyalet yargıcı Francis Mathew tarafından açıklandı. Dava, 2018'de ortaya çıkan Cambridge Analytica skandalından doğdu. Meta karara itiraz edeceğini duyurdu.
Dava neye dayanıyor?
New Mexico, 2021'de Facebook’u kullanıcı verilerini kötü yönetmekle ve kullanıcıları şirketin politikaları hakkında yanıltmakla suçlayarak dava açmıştı. Dava, eyaletin tüketici koruma yasası olan Haksız Uygulamalar Yasası’na (Unfair Practices Act) dayanıyor. Santa Fe’de görülen davada jüri, 25 Eylül’de Meta’nın bu yasayı 43 milyondan fazla kez ihlal ettiğine karar verdi. Haberlere göre jüri, şirketin ve yöneticilerinin kullanıcıların verileri üzerindeki kontrolüne dair açıklamalarının önemli bir bölümünü yanıltıcı buldu.
Cezanın hesabı
Yasa, ihlal başına en fazla 5 bin dolar ceza öngörüyor. Yargıç Mathew, bu tutarı uygulayınca ortaya çıkan rakamın yaklaşık 219 milyar dolar olduğunu belirtti, ancak cezayı 25 milyar dolara indirdi. Eyalet, 35-40 milyar dolar arasında bir ceza talep etmişti. Meta, ödeme tamamlanana kadar cezaya yıllık yüzde 15 faiz de ödeyecek.
Yargıç kararında, şirketin kullanıcıları yanıltmaya yönelik “tutarlı bir strateji” izlediğini, yanlış beyanların tekil olaylar olmadığını belirtti. İhlallerin sayısı, süresi, tekrar edilmesi ve üst düzey yöneticilerin dahil olması gibi unsurları, yasanın izin verdiği en yüksek ceza düzeyini gerekçelendiren nedenler olarak sıraladı.
Eyalet yönetimi, cezanın okullara ve eğitim harcamalarında kullanılacağını açıkladı. New Mexico Başsavcısı Raúl Torrez, cezanın Amerikan tarihinde bir şirkete verilen en büyük tek eyalet kararlarından biri, hatta en büyüğü olduğunu söyledi.
Meta: İtiraz edeceğiz
Meta, cezaya itiraz edeceğini bildirdi. Şirket, başsavcının gizlilik ve ifade özgürlüğü konularını birbirine karıştırdığını savundu. TRT Haber’in aktardığına göre Meta, kararın şirketin eyalette faaliyet göstermesini zorlaştıracağını da öne sürdü. Bloomberg Law’a göre Meta hisseleri karar gününde yaklaşık yüzde 1,8 yükseldi.
Cambridge Analytica skandalı
2018'de ortaya çıkan skandalda, Londra merkezli siyasi danışmanlık şirketi Cambridge Analytica’nın, bir kişilik testi uygulaması aracılığıyla toplanan Facebook kullanıcı verilerine eriştiği anlaşıldı. İlk aşamada 50 milyondan fazla kullanıcının verisinden söz edilirken, sonradan etkilenen kullanıcı sayısı yaklaşık 87 milyon olarak açıklandı. Veriler, 2016 ABD başkanlık seçimleri öncesinde seçmenlere siyasi reklam yapılmasında kullanıldı. Şirketin, Britanya’nın Avrupa Birliği’nden ayrılma (Brexit) referandumunda da etkili olduğu düşünülüyor. New Mexico’da yaklaşık 350 bin kişinin etkilendiği belirtiliyor.
Facebook’un kurucusu Mark Zuckerberg, olay sonrasında “Hata yaptık” demişti. Meta, 2019'da konuyla ilgili olarak ABD Federal Ticaret Komisyonu’yla (FTC) 5 milyar dolarlık bir uzlaşmaya varmıştı. Diğer eyaletlerin Cambridge Analytica kaynaklı talepleri ise bu yıl başka bir uzlaşmayla kapanmıştı. New Mexico bu uzlaşmaya katılmayıp davayı tek başına sürdürdü.
New Mexico, Meta’ya karşı ikinci kez kazandı
Bu karar, New Mexico’nun Meta’ya karşı kazandığı ikinci jüri kararı oldu. Mart ayında aynı eyalette bir jüri, Meta’nın çocukların ruh sağlığına zarar verdiği ve onları cinsel istismara karşı savunmasız bıraktığı gerekçesiyle şirketin 375 milyon dolar ödemesine hükmetmişti. Meta bu karara da itiraz edeceğini açıklamıştı.
