Marketlerde ve manavlarda “altın kivi” ya da “sarı kivi” adıyla satılan meyve, yeşil kivinin daha tatlı ve daha az ekşi bir alternatifi olarak dikkat çekiyor. “Altın kivi” resmî bir bitki bilimi terimi değil. Gündelik dilde, meyve eti yeşil yerine sarı olan kivi çeşitleri için kullanılıyor.
Altın kivi nedir?
Altın kivi, bilimsel adı Actinidia chinensis olan kivi türünün sarı etli çeşitleri için kullanılan ortak isimdir. Yeşil etli ve tüylü kabuklu, dünyada en yaygın bilinen “Hayward” çeşidi ise Actinidia deliciosa türüne ait. Dünyada en bilinen altın kivi çeşidi, Yeni Zelandalı pazarlayıcı Zespri’nin SunGold markasıyla sattığı çeşit.
Dış görünüş olarak en belirgin fark kabukta. Zespri’ye göre altın kivinin kabuğu tüysüz ve altın-kahverengi tonlarında, yeşil kivi ise tüylü. Zespri altın kivinin tadını “tropikal tatlı” ve hafif mango aromalı diye tanımlıyor. Yeşil kivinin tadı ise “tatlı-ekşi” olarak anlatılıyor. Bunlar üreticinin kendi ifadeleri olduğu için tat konusunda yargı yerine tanım olarak okunmalı.
Besin değerleri: Fark nerede?
Altın kivinin en belirgin farkı C vitamini içeriği. Food Chemistry dergisinde yayımlanan bir çalışmada SunGold çeşidinde 100 gram meyve etinde 161 mg C vitamini ölçüldü. Aynı çalışmada yeşil Hayward çeşidi için yaygın değer 85 mg olarak verildi. ABD Tarım Bakanlığı (USDA) verilerinden derlenen bir tabloda ise yeşil kivide 100 gramda 92,7 mg, altın kivide 161,3 mg C vitamini yer alıyor.
Aynı tabloya göre 100 gram için öne çıkan diğer farklar şöyle:
- Lif: Yeşil kivide 3 g, altın kivide 1,4 g.
- Şeker: Yeşil kivide 9 g, altın kivide 12,3 g.
- Enerji: Yeşil kivide 61 kcal, altın kivide 63 kcal. Fark yok denecek kadar az.
- K vitamini: Yeşil kivide 40,3 mikrogram, altın kivide 6,1 mikrogram.
- Potasyum: Her iki çeşitte de yaklaşık 312-315 mg ile benzer.
Zespri ayrıca yeşil kivinin, sindirime yardımcı olan “aktinidin” enzimini altın kiviye göre yaklaşık dört kat fazla içerdiğini belirtiyor. Aynı şirket, yeşil kivi yedikten sonra ağızda gıcık hissi yaşayan bazı kişilerin altın kivide genellikle aynı tepkiyi yaşamadığını da aktarıyor. Kiviye alerjisi olanların ise her iki çeşidi de yemeden önce doktora danışması gerekiyor. Alerjik gıdalar arasında yer alan kivi, nefes darlığı, döküntü ve kaşıntı gibi reaksiyonlara yol açabiliyor.
Türkiye’de altın kivi: “İlkaltın”
Türkiye’de de sarı etli bir kivi çeşidi var. Yalova’daki Atatürk Bahçe Kültürleri Merkez Araştırma Enstitüsü tarafından geliştirilen ve 2018'de tescillenen “İlkaltın”, Türkiye’nin ilk yerli kivi çeşidi olarak kayıtlara geçti. Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı enstitünün bülteninde bu çeşit “sarı kivi çeşidimiz” olarak anılıyor.
Enstitünün açıklamasına göre İlkaltın’ın özellikleri şöyle:
- Çekirdek yatağı koyu sarı, orta kısmında hafif turuncu renk var.
- Tat bakımından bilinen yeşil kividen biraz daha tatlı ve farklı aromalı.
- Hasat zamanı ekim ayının ilk haftasına denk geliyor, yani yeşil kiviye göre daha erken pazara çıkıyor.
- Meyveler ortalama 87 gram ağırlığında ve dikdörtgenimsi biçimde.
- Depolama süresi 3-4 ay.
Yalova kivide merkez
Türkiye’de kivi üretiminin merkezi Yalova. Kentte 6 bin 300 dekar alanda kivi yetiştiriliyor. Yalova İl Tarım ve Orman Müdürü Suat Parıldar, kiviyi kent için “24 ayar altın” diye niteliyor. Yalova Kivisi 2021'de coğrafi işaret tescili aldı. Tescile göre ürün Hayward çeşidi ve tozlayıcı olarak kullanılan Tomuri veya Matua bitkilerinden üretiliyor.
Yalova’nın Türkiye’deki payına ilişkin rakamlar kaynağa göre değişiyor. Cumhuriyet’in haberinde bu pay yaklaşık yüzde 30, TRT Haber’in haberinde yaklaşık yüzde 50, Yalovalı üreticilerin diğer illerdeki bahçeleri dahil edildiğinde ise yaklaşık yüzde 60 olarak aktarılıyor. Yalova’da kivi hasadı genellikle ekim sonundan kasıma doğru başlıyor.
