Avrupa Birliği'nin (AB) Rusya'dan deniz yoluyla ham petrol ithalatına uyguladığı ambargo Pazartesi günü yürürlüğe girdi.

Ambargo kapsamında Avrupalı alıcıların Rus petrolünü satın alması ve taşıması yasaklandı. Şubat 2023'te petrol ürünleri ithalatının durdurulması bekleniyor.

Sanayileşmiş ülkelerin oluşturduğu G7 ülkeleri (ABD, İngiltere, İtalya, Fransa, Japonya ve Kanada) de Rusya'nın önemli gelir kaynağı olan petrol ihracat gelirlerini sınırlamak amacıyla Rusya'nın deniz yoluyla ihraç ettiği petrole tavan fiyat getirecek bir mekanizma geliştirdi.

Son anket, seçmene soruldu: Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı? Son anket, seçmene soruldu: Cumhurbaşkanı adayı kim olmalı?

AB, G7 ülkeleri ve Avustralya'nın hafta sonu kabul ettiği tavan fiyat uygulaması ambargo ile birlikte devreye girdi.

Rusya tarafı ise sadece piyasa koşullarında petrol satışı yapılacağını, tavan fiyat uygulayan ülkelere petrol tedarik etmeyeceğini açıkladı.

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, bu tür kısıtlamaların piyasa araçlarına müdahale etmek olduğunu ve Rusya'nın piyasa koşullarında çalışmaya hazır olan ülkelerle yoluna devam edebileceğini de söyledi.

Türkiye de Batı ülkelerinin yaptırım kararlarının ardından Rusya'nın ticari ilişkilerini geliştirdiği ülkelerin başında geliyor. Bazı uzmanlar, ambargoların Türkiye'yi enerjide transit ve üs ülke olarak da ön plana çıkarabileceğini düşünüyor.

Peki bu ne kadar mümkün?

SAVAŞTAN BU YANA TÜRKİYE-RUSYA TİCARETİ ARTTI

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Rusya'nın Türkiye'nin toplam ihracat ve ithalatındaki payı, işgalin ardından önceki dönemlere göre arttı. Rusya'nın Türkiye'nin toplam ihracatı içindeki payı Ocak-Ekim 2021 döneminde yüzde 2,5 iken Ocak-Ekim 2022'de yüzde 3,3'e çıktı. Toplam ithalatta ise Rusya'nın kapladığı alan 2021 ve 2022'nin 10 aylık dönemleri arasında yüzde 10,5'ten yüzde 16,5'e yükseldi.

İkili ticaret artarken ABD Hazine Bakanlığı ise 22 Ağustos'ta Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği'ne (TÜSİAD) Türk şirketlerinin yaptırım uygulanan Ruslarla çalışmamalarına yönelik bir uyarı mektubu göndermişti. ABD Hazine Bakan Yardımcısı Wally Adeyemo'nun kaleme aldığı mektupta, "Yaptırım uygulanan Rus kurum ve kuruluşlarla ilişkilerin, Türkiye'nin finansal kurumlarını ve işletmelerini yaptırım riskine maruz bırakabileceğini lütfen unutmayın" uyarısı yer almıştı.

DW Türkçe'den Pelin Ünker’n haberine göre ihracatçılar, ABD'nin mektuplu uyarısından dolayı ihracat yaparken halen çekinceleri olduğunu söylüyor. İhracatçılar, ancak bu mektuptan sonra ABD'den somut bir talep kendilerine iletilmediğini de aktarıyor.

ABD, geçen Şubat ayında Rusya'nın Ukrayna'yı işgali başlatmasının ardından Rus şirketler ve kişilere yaptırımlar açıklamıştı.

"TÜRKİYE ENERJİ ÜSSÜ OLABİLİR"

Türkiye, AB ve ABD'nin yaptırım baskısına direniyor. İkili ticari ilişkilerin gelişmesinin yanı sıra yürürlüğe giren petrol ambargosu, Türkiye için riskli bir fırsat da sunuyor.

Tera Yatırım Başekonomisti Enver Erkan, AB ambargosu ve tavan fiyat uygulamasıyla birlikte Rus petrollerinin talep sorunu yaşamasının kaçınılmaz olabileceğini söylüyor. Rusya'nın enerjisini dost pazarlara nakledebilmenin yollarını aradığını ifade eden Erkan, "Türkiye'nin bir enerji üssü yapılması da Putin'in planlamasının bir parçası. Doğrudan Avrupa ile çalışamayan Rusya, Türkiye'yi bir ikmal merkezi olarak öne çıkarabilir, bu da Türkiye'yi enerjide transit ve üs ülke olmak yolunda çok ön plana çıkarabilir. Birçok Avrupa ülkesi de Türkiye üzerinden enerjiyi alabilir" diyor.

Putin de geçen Ekim ayında Türkiye'nin Rusya'dan Avrupa ülkelerine ulaşmakta olan doğal gazın toplandığı ve dağıtıldığı bir enerji üssü olabileceğini söylemişti.

Rusya ve Türkiye, Mavi Akım ve Türk Akımı doğal gaz boru hatları ile doğrudan bağlantılı. Mavi Akım doğalgaz boru hattı, Rus doğal gazının üçüncü ülkeleri atlayarak Karadeniz üzerinden Türkiye'ye doğrudan tedarikini amaçlıyor.

Geçen yıl sonuna kadar Mavi Akım yoluyla 15,98 milyar metreküp gaz teslim edildiğini dile getiren Erkan, "Bu, 2003 yılında karayolunun işletmeye alınmasından bu yana elde edilen maksimum yıllık rakamdır. 2020'de Putin ve Recep Tayip Erdoğan, her biri 15,75 milyar metreküp kapasiteli iki koldan oluşan Türk Akımı doğal gaz boru hattını resmen açtılar. Bu kolların birincisi Rus gazının Türk tüketicilere tedariğine; ikincisi ise Güney ve Güneydoğu Avrupa ülkelerinin tedarikine yönelik" diye konuşuyor.

"AŞIRI BAĞIMLILIK ULUSAL GÜVENLİĞİ TEHDİT EDER"

Enerji politikaları uzmanı Necdet Pamir ise Türkiye'nin bir taraftan NATO üyesi olduğunu, NATO ile birlikte hareket etmesi gereken durumlar olduğunu belirterek diğer yandan enerjide Rusya'ya aşırı bağımlı olduğunu dile getiriyor. Pamir, Türkiye'nin son veriler itibariyle ham petrol ve ürünlerinde yaklaşık yüzde 45 ile geçen yıllara göre giderek artan oranda Rusya Federasyonu'na bağımlı olduğunu söylüyor. Doğal gazda Rusya'ya bağımlılığın yüzde 45 olduğunu dile getiren Pamir, taş kömüründe ise yüzde 39 ile Rusya'nın Kolombiya'dan sonra Türkiye'nin bu alanda en bağımlı olduğu ülke olduğunu ifade ediyor.

"Herhangi bir ülkeye aşırı bağımlılık her zaman için ekonomik anlamda da dış politika anlamında da senin ayağına bağdır, ulusal güvenliğini de tehdit eder" diyen Pamir, "Ama maalesef belli nedenlerle hem bundan önceki iktidar hem şu anki iktidar açısından bu durum var. Çünkü Rusya'yla çok şeffaf olmayan ilişki kurmak kolay, yani denetimsiz. Batılı ülkelerden yapılan ticaretin belli kuralları vardır, öyle ya da böyle. Ama Rusya'yla bazı işlerin kotarılması daha kolaydır" ifadelerini kullanıyor.

Türkiye'nin sadece Rus petrolüne karşı tavan fiyat uygulamasına değil AB ve ABD tarafından uzun süredir sürdürülen ambargolara bakarak Çin ve Hindistan gibi avantajlı fiyatlarla taş kömürü ve petrol ve petrol ürünü aldığına işaret eden Pamir, "Mevcut hükümet kendisi açısından akıllıca bunun keyfini çıkarıyor. Brent petrolü 25, 30 dolar daha düşük fiyattan alıyor. Niye vazgeçsin ki? Aynı şey taş kömürü ve doğal gaz için de geçerli. Normalde hiç kimse suçlayamaz, biz Avrupa Birliği üyesi de değiliz. Bir mecburiyetimiz de yok ama kolunu senin bükerler mi birtakım nedenlerle? Bu bir vaka" diyor.

Diğer yandan ucuza alma işinin halka yansıtılmadığını vurgulayan Pamir, hükümetin bu politikayı devam ettirdiğine dikkat çekiyor.

"ABA ALTINDAN SOPA GÖSTERİYORLAR"

"Peki AB ve ABD Türkiye'nin kolunu bu durumda dikebilir mi, büker mi? Tabii ki bükmek istiyor, aba altından sopa gösteriyor. Bunun en sert boyutu S-400'ler" diyen Pamir, diğer yandan Türkiye'nin Ukrayna ve Rusya ile belli bir konumu olduğunu, bir noktaya kadar iletişimi sürdürebilen, zaman zaman Batı'nın talepleri doğrultusunda da bir şeyler üretebilen bir rolü oynadığını ifade ediyor. Pamir, "Dolayısıyla asıl aktör, kol bükecek olan Amerika Birleşik Devletleri. Ama onlara da baktığın zaman kafalarını kaldırıp da Türkiye ile uğraşacak halleri yok. Bir taraftan Türkiye'de de bir seçime gidiş atmosferi var. Büyük olasılıkla bir muhasebe yapıyorlar" diye konuşuyor.

Necdet Pamir, Putin'in Türkiye'nin enerji üssü olabileceğine dair açıklamasını ise tamamen siyasi buluyor. Pamir, "Biz transit ülkeyiz, Azerbaycan gazını alıyorsun, export hakkın yok. Çok küçük bir hacim Yunanistan'a veriyorsun anlamı bile yok. Dolayısıyla yani hub olabilmen için yeterli depo kapasiten olmalı. Bir de aldığın gazın satabileceği anlaşmalar olmalı" diye konuşuyor.

İTHALAT VE İHRACATTAKİ ARTIŞ

TÜİK ile Ticaret Bakanlığı iş birliğiyle genel ticaret sistemi kapsamında üretilen geçici dış ticaret verilerine göre Ekim ayında Rusya, Türkiye'nin en fazla ihracat yaptığı dördüncü ülke oldu. Rusya'ya 1 milyar 146 milyon dolarlık ihracat yapıldı. Ocak-Ekim aylarını kapsayan 10 aylık dönemde Türkiye'nin Rusya'ya ihracatı 2021-22 yılları arasında yüzde 48,9 artarak 6,88 milyar dolar olarak gerçekleşti. Bu tutar 2021'in 10 aylık döneminde 4,62 milyar dolar idi. Türkiye İhracatçılar Meclisi verilerine göre ise geçen yılın Ocak-Kasım döneminde Rusya'ya 4,7 milyar dolar ihracat yapılırken, bu rakam bu yılın 11 ayında yüzde 41 artışla 6,7 milyar dolara çıktı.

Yılın 11 ayında Rusya'ya en fazla ihracat yapan ilk beş sektör; 1 milyar 256 milyon dolar ile kimyevi maddeler ve mamulleri, 920,7 milyon dolar ile yaş meyve ve sebze, 658,9 milyon dolar ile makine ve aksamları, 608, 8 milyon dolar ile otomotiv ve 396,9 milyon dolar ile tekstil ve hammaddeleri şeklinde sıralandı. Aynı dönemde Rusya'ya 304,6 milyon dolarlık su ürünleri, 286 milyon dolarlık hazır giyim ve tekstil, 267,8 milyon dolarlık iklimlendirme sanayi, 206,3 milyon dolarlık hububat ve bakliyat, 145,3 milyon dolar çelik ihracatı gerçekleştirildi.

Savaştan sonra Türkiye'nin de içinde bulunduğu bazı önemli Avrupa ülkelerinin Rusya'dan yaptığı ithalat artmaya başladı.

Tera Yatırım Başekonomisti Enver Erkan'a göre Rusya'dan yapılan ithalatta ise durum daha farklı ve keskin. Bunun en temel nedeni de enerji fiyatlarındaki keskin artış.

Türkiye'nin ithalat rakamlarına bakıldığında ilk sırayı Rusya'nın aldığı görülüyor. Ekim ayında Rusya Federasyonu'ndan yapılan ithalat 4 milyar 989 milyon dolar olurken Ocak-Ekim döneminde ithalat 49 milyar 626 milyon dolara ulaştı. Türkiye, 2021'in Ocak-Ekim döneminde Rusya'dan 22,61 milyar dolar ithalat yapmıştı. Bu da savaş öncesi döneme göre yüzde 119,5 artan yani ikiye katlanan bir ithalata işaret ediyor.